Umowa o dzieło z perspektywy przedsiębiorcy. Wynagrodzenie

miniatura_mlotek

Jak wynika z poprzedniego artykułu, zakres prac jest ściśle związany z wynagrodzeniem. Kodeks cywilny rozróżnia dwa rodzaje wynagrodzenia w umowie o dzieło. Pierwsze z nich to wynagrodzenie kosztorysowe polegające na wskazaniu podstawy do jego wyliczenia np.: za m2 otynkowanej powierzchni zamawiający zapłaci przyjmującemu zamówienie 12 zł” (art. 628 Kc). Drugi rodzaj to wynagrodzenie ryczałtowe – określone z góry np.: „za położenie tynku w mieszkaniu przy ul. … w …… zamawiający zapłaci przyjmującemu zamówienie 6000 zł” (art. 632 Kc).

Co do zasady wykonawca nie dysponuje uprawnieniem do podwyższenia wynagrodzenia. Kodeks cywilny przewiduje możliwość podwyższenia wynagrodzenia przez wykonawcę, ale w praktyce wykazanie przesłanek do jego podwyższenia jest bardzo trudne. Można stwierdzić, że w przypadku sporu sądowego przedsiębiorca ma bardzo słabe narzędzia do obrony tezy, że mógł podwyższyć wynagrodzenie.

Przypadki podwyższenia wynagrodzenia przez przedsiębiorcę:

a)  sporządzenie zestawienia prac przez zamawiającego (opisano we wcześniejszym artykule)
b) wykazanie przez przedsiębiorcę (przyjmującego zamówienie), że mimo zachowania należytej staranności nie mógł przewidzieć konieczności prac dodatkowych;
c)  w przypadku gdy ustalono wynagrodzenie ryczałtowe, a przedsiębiorcy groziła by rażąca strata, przedsiębiorca może wystąpić do sądu o podwyższenie wynagrodzenia lub rozwiązanie umowy.
d) w przypadku wynagrodzenia kosztorysowego, gdy zarządzenie właściwego organu państwowego zmieniło wysokość cen lub stawek obowiązujących dotychczas w obliczeniach kosztorysowych.

Przypadki b) i c) powodują, że na przedsiębiorcy sporządzającym kosztorys spoczywa ciężar udowodnienia faktu, że dochował należytej staranności przy wycenie prac. Należyta staranność,  to pojęcie (klauzula generalna) nakazująca wykonanie czynności jak najstaranniej, z wykorzystaniem niezbędnej wiedzy, umiejętności, doświadczenia. W konsekwencji, jeśli firma wykonuje określone zlecenie, musi je zrealizować tak, jak wymaga tego charakter prowadzonej przez tę firmę działalności. Ten obowiązek wynika z art. 355 par. 2 k.c., w którym czytamy, że należytą starannością dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnianiu zawodowego charakteru tej działalności. Dowodowo o tym, czy przedsiębiorca dochował należytej staranności wyceniając dzieło  będzie decydował biegły lub sąd badający sprawę.  Niemniej należy zawsze brać pod uwagę profesjonalizm, który charakteryzuje przedsiębiorcę i jego zawodowe podejście do wykonania umowy.

Jak widać, przyjmujący zamówienie obarczony jest ryzykiem wykazania, że dochował należytej staranności wprowadzając zmiany w wynagrodzeniu dzieła. W przypadku wykonania prostych robót obliczenie wynagrodzenia nie stanowi zbyt dużego problemu, jednak w przypadku prac złożonych warto dokładnie sporządzić zestawienie prac. Sposobów dających wykonującemu zamówienie do podwyższenia wynagrodzenia za dzieło nie jest wiele. Można obowiązkiem sporządzenia zestawienia prac obciążyć zamawiającego. Przypadek ten został szeroko omówiony we wcześniejszym artykule. Można również tak zredagować umowę, by rozbić wynagrodzenie na każdą część wykonywanych prac. Powoduje to jednak zbytnie sformalizowanie stosunku zobowiązaniowego. A co w przypadku gdy nie ustalono wynagrodzenia? Art. 628 §1 Kodeksu cywilnego wskazuje, że należy się wtedy zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju. Jeżeli także w ten sposób nie da się ustalić wysokości wynagrodzenia należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie.

Wynagrodzenie za dzieło należy się w chwili oddania dzieła, chyba że w umowie ustalono inaczej. Jeżeli dzieło ma być oddawane częściami, a wynagrodzenie obliczono za każdą część z osobna, wynagrodzenie należy się z chwilą spełnienia każdego ze świadczeń częściowych (art. 642 Kc). Dobrze więc przy odbiorze sporządzić protokół zdawczo odbiorczy, który w sposób jednoznaczny będzie wskazywał czy prace zostały wykonane zgodnie z umową i kiedy odebrano dzieło. Warto podkreślić, że art. 642 §1 stanowi, że „ W braku odmiennej umowy przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie w chwili oddania dzieła.”; art.  643. Zamawiający obowiązany jest odebrać dzieło, które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. Ponadto Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1981 r. II CR 136/81 podaje, że: „Jeżeli w umowie o dzieło, której przedmiotem są roboty budowlane, strony nie odesłały do szczególnych postanowień co do odbioru robót, to następuje oddanie robót (dzieła) w rozumieniu art. 646 k.c. Przepis ten ma na względzie oddanie dzieła, tzn. rzeczywiste, faktyczne wydanie dzieła przez przyjmującego zamówienie, niezależnie od odebrania tego dzieła, stwierdzonego protokolarnie. Od dnia oddania dzieła w przedstawionym znaczeniu rozpoczyna bieg dwuletni termin przedawnienia.”(OSNC 1982/1/10). (podobnie Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1975 r. I CR 474/75).

„1. Już samo zgłoszenie robót do odbioru, aktualizuje obowiązek przystąpienia przez inwestora do czynności odbiorowych. Inwestor od dokonania tej czynności może się uchylić, ale tylko poprzez wskazanie obiektywnie istniejących i osadzonych w treści umowy bądź przepisach prawa przyczyn, czyniących to zgłoszenie nieskutecznym. W sytuacji faktycznego przyjęcia robót przez zamawiającego, nie może on zwalczać żądania zapłaty wynagrodzenia z tej tylko przyczyny, że nie został sporządzony – nawet przewidziany w umowie – formalny protokół ich odbioru. Okolicznością, której znaczenia dla określenia aktualizacji obowiązku zapłaty wynagrodzenia nie sposób przecenić, jest w takiej sytuacji fakt przejęcia przez inwestora obiektu wraz ze wszystkimi wykonanymi robotami, zwłaszcza w sytuacji rozpoczęcia w nim prowadzenia normalnej działalności gospodarczej. Z tym zdarzeniem wiązać należy skutek odbioru, w rozumieniu art. 647 k.c.”. (Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 25 lipca 2012 r. I ACa 276/12 Tytuł: Skutek odbioru w rozumieniu art. 647 k.c. Roszczenia zamawiającego z tytułu wad fizycznych.).

Powyższe dowodzi, że to faktyczny odbiór a nie protokolarny determinuje obowiązek wypłaty wynagrodzenia przyjmującemu zamówienie.

Reasumując wynagrodzenie, stanowi w umowie o dzieło jej nieodzowną i istotną część, na którą przedsiębiorca wykonujący umowę winien zwrócić szczególną uwagę. Odpowiednia wycena spowoduje, że świadczona usługa przyniesie firmie zysk, natomiast wadliwa może spowodować straty i problemy w wyegzekwowaniu wynagrodzenia.

 

Dodaj komentarz

Your email address will not be published.

top